علامت کشی در ایام محرم

 
 
 
مراسم آیینی ایام محرم در ایران
 
 
مراسم آیینی ایام محرم در ایران

در ماه محرم در سرتا سر ایران، آیین‌ ها و رسوم گوناگونی را می‌توان دید که به چند نمونه از آن ‌ها اشاره می‌شود.
 
 
دسته حسینیه اعظم زنجان

رَجَز یا رجزخوانی گونه‌ ای از مرثیه ‌خوانی مرسوم در شهر زنجان است که در گذشته همراه با «مشقِ قمه» انجام می‌شد و لحنی حماسی داشت. شرکت ‌کنندگان در این مراسم با کوفتن پا بر زمین و حرکت دادن منظم و هماهنگ شمشیر در هوا در حالی که یک دست بر کمر نفر دست چپ خود دارند، ضمن همراهی با مرثیه ‌خوان با خواندن ترجیع بند رجز از مسجد یا تکیه خارج می‌شدند. این مراسم معمولا پایان‌بخش مراسم عزاداری در داخل تکیه در هر شب و آغازگر ادامه مراسم در فضای باز است و در شب‌ های محرم تا شب عاشورا اجرا می‌شود. امروزه در این مراسم جای حرکت قمه را حرکات موزون یک دست از بالای سر به جلو گرفته و در بعضی روزها نظیر هشتم محرم که تعداد عزاداران بسیار زیاد است صف نیز از بین رفته است و مراسم هم در روز و مابین سایر انواع عزادارای مثل سینه‌زنی انجام می‌شود. ولی هنوز ضرب پا و لحن حماسی مرثیه‌ خوان و تکرار ترجیع ‌بند توسط عزاداران در آن باقی مانده است.
 
 
 
 
نخل‌گردانی یزد

نَخل‌گردانی مراسمی سمبلیک در میان اهالی برخی مناطق است که در آن تشییع نمادین پیکر امام حسین در روز عاشورا انجام می‌شود. در این مراسم سازه‌ای چوبی شبیه به تابوت را در بخش‌های مختلف شهر از جمله مسجدها، حسینیه‌ها و تکیه‌ها که مراسم محرم در آن برگزار می‌شود، می‌برند و از میان مردم بسیاری که لباس سیاه به تن دارند و به جهت عزاداری یا برای گرفتن حاجت از خانه‌های خود خارج شده‌اند، می‌گردانند. سازه نخل عموما چوبی است و پوشش سياهی دارد. اما با انواع پارچه‌های رنگارنگ و شال و آينه آراسته شده است. اجرای مراسم نخل‌گردانی بیشتر در شهرها و روستاهای اطراف كوير مركز‌ی ايران‌ رواج دارد اما نخل‌های یزد و شکوه مراسم در این شهر، زبانزد خاص و عام است. این آیین به حدی در فرهنگ و باور مردم یزد ریشه دارد که به عنوان یکی از میراث فرهنگی و مراسم آیینی استان در فهرست آثار معنوی سازمان میراث فرهنگی به ثبت رسیده است.
 
 
 
 
تشت‌ گذاری اردبیل

آیین تشت ‌گذاری یکی از قدیمی ‌ترین سنت‌ ها و مناسک اسلامی است که جمع کثیری از مردم ترک زبان ایران، با این آیین عزاداری‌ های محرم را شروع می‌کنند. تشت‌گذاری، مراسمی است سنتی که در آن یک تشت بزرگ پر آب که نمادی از رود فرات است را درون مسجد قرار می‌دهند. شیعیان معتقدند از آن‌جا که در واقعه عاشورا لشگر دشمن آب رودخانه فرات را به روی امام حسین و یارانش بست، اما چند روز پیش از آن، اما حسین آب همراه کاروانیان را در تشت ‌هایی ریخت تا سپاه دشمن بتوانند از آن ‌ها استفاده کنند. مردم نیز به یاد این واقعه، در ماه محرم مراسم تشت‌ گذاری برگذار می‌کنند. این مراسم عمدتا در استان‌ های ترک زبان از جمله اردبیل، زنجان، آذربایجان‌های شرقی و غربی برگزار می‌شود.
 
 
 
 
علم‌بندی مازندران

عَلَم بندی، آیینی است که به طور معمول در برخی از مناطق مازندران یک روز پیش از فرا رسیدن ماه محرم و در بعضی مناطق دیگر چند روز پیش از ماه محرم انجام می شود در طی این مراسم، مردم و عزاداران سازه‌ای که عَلَم یا سرو بر روی آن قرار داده شده را با تکه پارچه‌ های نذری به رنگ‌ های مشکی و سبز تزیین می‌کنند و در زمان برگزاری آیین علم بندان هم مراسم نوحه خوانی و سینه زنی در جریان است. در انتهای مراسم نیز از عزاداران با غذای نذری و شربت یا چای پذیرایی می‌شود.
 
 
 
 
مراسم آیینی قالیشوران

«قالی‎شویان» آیینی است نمایشی و مذهبی که همه ساله با شروع فصل سرما در «اردهال»، روستایی در حوالی کاشان در استان اصفهان برگزار می‎شود. چرایی برپایی این آیین به داستانی مذهبی باز می‎گردد. این روستا را محل شهادت فرزند یکی از امامان شیعه می‎دانند که برای تعالیم مذهبی به مردم منطقه از جانب پدر به این سرزمین فرستاده شد اما با دسیسه حاکمان وقت به شهادت رسید. پس از آگاهی مردم از این واقعه، همگی چوب به دست برای انتقام از حاکم راهی مناطق اطراف شدند. پیکر امامزاده به قدری تکه تکه بوده است که نتوانستند آن را غسل دهند بنابراین آن را داخل یک قالی پیچیدند و قالی را تیمم دادند. بر مبنای این روایت در نخستین ماه پاییز، اهالی اردهال و روستاهای اطراف این واقعه را به شکلی نمادین برگزار می‎کنند. مردها، چوب‎هایی که در دست دارند، به سمت بالا می‎برند. در این روز مردم به سمت مزار امامزاده می‎آیند. قالی را از داخل بنا بر سر رود برده و با همان چوب و ریختن چند قطره آب آن را شستشو می‎دهند. سپس قالی را به نزدیکی مزار آورده و دور آن طواف می‎کنند، دعا می‎خوانند و عاملین شهادت فرزند امام را نفرین می‎کنند. تمامی مراسم و آیین‎های مذهبی و اسلامی در ایران مطابق با تقویم قمری برگزار می‎شوند، اما یکی از نکات جالب این آیین، تاریخ اجرای آن است که براساس تقویم خورشیدی است. همین امر و مسائلی از این دست باعث شده تا پژوهشگران پیشینه آیین مذهبی قالی‎شویان را به پیش از اسلام، یعنی مراسمی چون «مهرگان» و «سوگ سیاوش» و الهه مرتبط با آب‎ها، «آناهیتا» بی‎ارتباط ندانند. مراسم قالی‎شویان مشهد اردهال کاشان در سال 2012 میلادی به ثبت جهانی رسید.
 
 
 
 
گردآورنده : سمیرا میرکاظمی
 
 
 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همسفر گرامي
با توجه به شيوع ويروس كرونا
لطفا جهت اطلاع از نرخ پكيج ها تا اطلاع ثانوي با شركت تماس حاصل فرماييد